Epiduraal ja of nee — het is een van de meest gestelde vragen onder zwangere vrouwen. En eerlijk? Het is ook een van de lastigste. Want hoe kun je nu al beslissen over iets wat je nog niet hebt meegemaakt? Je hoort verhalen van vrouwen die dolblij waren met hun epiduraal, en verhalen van vrouwen die juist trots zijn dat ze het zonder hebben gedaan. Beide ervaringen zijn even geldig.
Het is helemaal oké als je nog niet weet wat je wilt. Sterker nog: de meeste vrouwen twijfelen hierover, ook als ze al een voorkeur hebben. En weet je wat belangrijk is om te onthouden? Je mag altijd van gedachten veranderen. Tijdens de bevalling kan alles anders voelen dan je je had voorgesteld, en dat is volkomen normaal.
In dit artikel nemen we 7 factoren met je door die je kunnen helpen bij het nadenken over deze keuze. Geen oordeel, geen druk — gewoon eerlijke informatie zodat jij een weloverwogen beslissing kunt maken. Of dat nu een volmondig "ja", een stellig "nee", of een "ik zie het wel" is.
1. Je pijngrens en pijnbeleving
Ieder mens ervaart pijn anders. Wat voor de een draaglijk is, kan voor de ander ondraaglijk zijn — en daar is niets mis mee. Je pijngrens wordt beïnvloed door je fysieke opbouw, eerdere ervaringen met pijn, je mentale gesteldheid en zelfs door hoeveel slaap je hebt gehad.
Er is geen schaamte in het willen van pijnverlichting. Een epiduraal kiezen betekent niet dat je zwak bent of dat je bevalling minder waardevol is. Tegelijkertijd is er ook geen druk om het "natuurlijk" te doen. Sommige vrouwen vinden kracht in het voelen van de weeën en willen die ervaring bewust meemaken. Beide keuzes verdienen respect.
Heb je eerder een bevalling gehad? Dan weet je misschien al beter hoe je met pijn omgaat. Is dit je eerste? Dan kan het helpen om met je verloskundige te praten over wat je kunt verwachten. Lees ook ons complete overzicht van pijnbestrijding opties om alle mogelijkheden naast elkaar te zien.
2. Mobiliteit tijdens de bevalling
Een belangrijke overweging is hoeveel je wilt kunnen bewegen tijdens de bevalling. Een epiduraal verdooft het onderlichaam, waardoor je in de meeste gevallen aan bed gebonden bent. Je benen voelen zwaar en je kunt niet meer veilig staan of lopen.
Er bestaat ook een walking epiduraal — een lichtere dosis waarbij je soms nog beperkt kunt bewegen. Deze is echter niet in alle Nederlandse ziekenhuizen beschikbaar en het effect verschilt per persoon. Vraag bij je ziekenhuis na of dit een optie is.
Mobiliteit: met vs. zonder epiduraal
Met epiduraal:
- Meestal aan bed gebonden
- Continue monitoring via CTG nodig
- Infuus en katheter worden geplaatst
- Liggen of half-zittend als bevalpositie
Zonder epiduraal:
- Vrij om te bewegen, lopen en van houding te wisselen
- Gebruik van skippybal, douche of bad mogelijk
- Meer keuze in bevalposities (hurken, op handen en knieën, zijligging)
- Beweging kan helpen om de baby in een goede positie te krijgen
Voor sommige vrouwen is bewegingsvrijheid heel belangrijk. Ze willen rondlopen, onder de douche staan of op een skippybal zitten om met de weeën om te gaan. Voor anderen weegt het comfort van pijnverlichting zwaarder. Beide zijn begrijpelijke keuzes.
3. Duur van de bevalling
Een epiduraal kan soms invloed hebben op de duur van je bevalling. Bij sommige vrouwen vertraagt het de ontsluiting enigszins, waardoor een oxytocine-infuus nodig kan zijn om de weeën weer op gang te brengen. Dit is niet altijd het geval, maar het is goed om je hiervan bewust te zijn.
Een eerste bevalling duurt gemiddeld 8 tot 12 uur, maar dit verschilt enorm per vrouw. Sommige bevallingen zijn na een paar uur klaar, andere duren langer dan een dag. Je hoeft niet meteen bij het begin van de bevalling een keuze te maken. Veel vrouwen kiezen ervoor om eerst te kijken hoe het gaat en pas later om een epiduraal te vragen als de bevalling lang duurt.
Dit is ook waarom het handig is om in je bevalplan een voorkeur op te schrijven, maar ook een "plan B" te hebben. Je kunt bijvoorbeeld noteren: "Ik wil eerst zonder pijnbestrijding proberen, maar sta open voor een epiduraal als het nodig is."
4. Medische indicaties
Soms is een epiduraal niet puur een persoonlijke keuze, maar wordt het om medische redenen geadviseerd. Bij hoge bloeddruk (pre-eclampsie) kan een epiduraal helpen de bloeddruk te verlagen. Bij een langdurige bevalling waarbij je uitgeput raakt, kan het je de rust geven die je nodig hebt om de laatste fase door te komen.
Ook als er een kans is op een keizersnede, kan een epiduraal al geplaatst worden zodat je niet onder volledige narcose hoeft als het zover komt. In sommige gevallen is het medisch advies dus om wél een epiduraal te nemen, zelfs als je voorkeur anders was. Bespreek dit altijd met je verloskundige of gynaecoloog.
De keuze voor wel of geen epiduraal hangt dus niet alleen af van je persoonlijke voorkeur, maar soms ook van je medische situatie. Je verloskundige en de anesthesioloog in het ziekenhuis kunnen je hierbij adviseren.
Wist je dat Mae je kan helpen bij het doordenken van deze keuze? Mae stelt je gerichte vragen over je voorkeuren, je medische situatie en je wensen rondom pijnbestrijding. Zo kun je samen met je partner en verloskundige een goed onderbouwde keuze maken — zonder druk, in je eigen tempo.
Bekijk ook onze pagina over pijnbestrijding voor meer informatie over al je opties.
5. Mogelijke bijwerkingen
Zoals bij elke medische ingreep zijn er mogelijke bijwerkingen bij een epiduraal. Het is belangrijk om deze te kennen, maar ook om ze in perspectief te plaatsen. Een epiduraal is een zeer veilige procedure die in Nederland dagelijks honderden keren wordt uitgevoerd. Ongeveer 68% van de ziekenhuisbevallingen in Nederland gaat gepaard met een epiduraal.
Mogelijke bijwerkingen van een epiduraal
Veelvoorkomend (maar tijdelijk):
- Bloeddrukdaling — wordt gemonitord en zo nodig behandeld
- Jeuk — kan optreden door de medicatie, verdwijnt vanzelf
- Moeilijk plassen — daarom wordt vaak een katheter geplaatst
- Trillen of koude rillingen — tijdelijk en onschuldig
- Zwaar gevoel in de benen — verdwijnt na het uitwerken van de verdoving
Zeldzaam:
- Post-punctie hoofdpijn — komt voor bij circa 1% van de gevallen
- Onvoldoende of eenzijdige werking — de katheter kan soms worden bijgesteld
- Rugpijn op de prikplek — meestal kortdurend
Zeer zeldzaam (ernstig):
- Zenuwbeschadiging — extreem zeldzaam
- Infectie of bloeding — zeer kleine kans
De meeste bijwerkingen zijn tijdelijk en verdwijnen binnen enkele uren tot dagen na de bevalling. Ernstige complicaties zijn uiterst zeldzaam. De anesthesioloog bespreekt alle risico's met je voordat de epiduraal wordt geplaatst, zodat je een weloverwogen beslissing kunt nemen.
6. Invloed op borstvoeding
Een veelgehoorde zorg is of een epiduraal invloed heeft op de borstvoeding. Het goede nieuws: onderzoek laat zien dat een epiduraal minimaal direct effect heeft op het geven van borstvoeding. De meeste vrouwen die een epiduraal hebben gehad, kunnen prima borstvoeding geven.
Wat je wel kunt merken, is dat je baby in de eerste uren na de geboorte iets slaperig kan zijn. Dit kan het eerste aanleggen soms iets lastiger maken, maar het is meestal van korte duur. Huid-op-huidcontact direct na de geboorte is ook met een epiduraal gewoon mogelijk en wordt zelfs aangemoedigd.
Wil je meer weten over het eerste contact met je baby na de geboorte? Lees dan ons artikel over de belangrijkste beslissingen voor het eerste uur na de geboorte. Daarin lees je ook alles over huid-op-huidcontact, ongeacht je keuze voor pijnbestrijding.
7. Beschikbaarheid en timing
Een epiduraal is alleen mogelijk in het ziekenhuis. Beval je thuis of in een geboortecentrum, dan is deze vorm van pijnbestrijding niet beschikbaar. Dit is een belangrijke overweging als je twijfelt over je bevallocatie. Als je een epiduraal wilt als mogelijkheid openhouden, is een ziekenhuisbevalling de veiligste keuze.
Ook de timing speelt een rol. Een anesthesioloog moet beschikbaar zijn om de epiduraal te plaatsen. In drukke diensten kan het soms even duren voordat iemand beschikbaar is. Daarnaast moet de epiduraal geplaatst worden op een weeënvrij moment — je moet even stil kunnen zitten. En soms gaat een bevalling zo snel dat er simpelweg geen tijd meer is.
Goed om te weten: een epiduraal wordt in Nederland volledig vergoed vanuit de basisverzekering. Je hoeft je dus geen zorgen te maken over de kosten. Een walking epiduraal is in sommige ziekenhuizen beschikbaar — informeer bij je eigen ziekenhuis naar de mogelijkheden.
Het is jouw keuze
Na het lezen van deze 7 factoren heb je hopelijk een beter beeld van wat er komt kijken bij de keuze voor wel of geen epiduraal. Maar onthoud: er is geen goed of fout antwoord. De beste keuze is de keuze die bij jou past, op dat moment, in die situatie.
Schrijf je voorkeur op in je bevalplan, maar blijf open voor verandering. Een bevalling is onvoorspelbaar en dat is oké. Misschien ga je met het vaste plan voor een natuurlijke bevalling, maar vraag je halverwege toch om een epiduraal. Of misschien dacht je vooraf dat je er zeker een wilde, maar gaat het zo goed dat je het zonder doet. Beide scenario's zijn prima.
Wat je ook kiest: bespreek het met je verloskundige en eventueel met de anesthesioloog in het ziekenhuis. Zij kunnen je persoonlijk adviseren op basis van jouw medische situatie en wensen. Gebruik ook onze bevalplan checklist om alle onderdelen van je bevalling door te nemen.
Leg je voorkeur vast in je bevalplan met Mae. Mae helpt je stap voor stap om je wensen rondom pijnbestrijding — inclusief je keuze over een epiduraal — helder op papier te zetten. Zo weten je partner, verloskundige en het ziekenhuispersoneel precies wat jij wilt, ook als je er op dat moment zelf niet meer aan denkt.
Onthoud: jij bent de expert over je eigen lichaam. Welke keuze je ook maakt — met vertrouwen of met twijfel — het is jouw bevalling en jij verdient het om gehoord te worden.
📚Bronnen & richtlijnen
Dit artikel is gebaseerd op Nederlandse verloskundige richtlijnen en wetenschappelijke bronnen:
- •NVOG richtlijn "Pijnbehandeling tijdens de bevalling" (juli 2020)
Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie - volledige richtlijn over epidurale pijnbestrijding, indicaties, contra-indicaties en uitvoering.
- •Zorgstandaard Integrale Geboortezorg (ZIG) 1.2 (2020)
College Perinatale Zorg - gedeelde besluitvorming over pijnbestrijding keuzes in het geboortezorgplan.
Let op: Deze informatie is informatief en vervangt geen medisch advies. Bespreek je wensen en vragen altijd met je verloskundige of gynaecoloog.