8 pijnbestrijding opties voor Nederlandse bevallingen (compleet overzicht)

Pijnbestrijding tijdens de bevalling is een heel persoonlijke keuze. Wat voor de ene vrouw precies goed voelt, kan voor een ander totaal niet werken. En dat is helemaal oké. Er is geen enkele reden om je schuldig te voelen over welke keuze je ook maakt, of dat nu een volledig natuurlijke bevalling is of een bevalling met een epiduraal.

In Nederland heb je als zwangere vrouw recht op goede pijnbestrijding. Alle opties worden vergoed vanuit de basisverzekering. Dat betekent dat je vrij bent om te kiezen wat het beste bij jou past, zonder financiële drempels. Je verloskundige of gynaecoloog bespreekt de mogelijkheden graag met je.

In dit artikel nemen we je mee langs 8 veelgebruikte opties voor pijnbestrijding. Bij elke optie lees je eerlijk de voor- en nadelen, zodat je een weloverwogen keuze kunt maken. Veel vrouwen kiezen trouwens voor een combinatie van methoden. Het is slim om je bevalplan zo op te stellen dat je flexibel blijft.

1. Epiduraal (ruggenprik)

De epiduraal is de meest effectieve vorm van pijnbestrijding tijdens de bevalling. Bij ongeveer 68% van de ziekenhuisbevallingen in Nederland wordt een epiduraal gebruikt. Een anesthesioloog plaatst een dun slangetje in je onderrug, waardoor verdovende medicatie wordt toegediend. De procedure duurt meestal 15 tot 30 minuten.

Het grootste voordeel is dat de pijn nagenoeg helemaal verdwijnt, terwijl je bij bewustzijn blijft. Je kunt de bevalling volledig meemaken zonder de hevige pijn te voelen. Aan de andere kant kan een epiduraal je mobiliteit beperken en moet je continu gemonitord worden. Lees meer in ons uitgebreide artikel Epiduraal ja of nee?

2. Remifentanil (PCA-pomp)

Remifentanil is een kortwerkende pijnstiller die je via een infuus krijgt. Het bijzondere is dat je zelf het moment van toediening bepaalt door op een knopje te drukken, vandaar de naam PCA-pomp (Patient Controlled Analgesia). Het middel werkt binnen 30 seconden en is na enkele minuten weer uitgewerkt.

Dit maakt remifentanil ideaal als je de pijn wilt verlichten tijdens de pieken van weeën, maar tussen de weeën door helder wilt zijn. Je houdt meer gevoel en mobiliteit dan bij een epiduraal. Het nadeel is dat de pijnverlichting minder volledig is en dat je doorlopend gemonitord moet worden op je ademhaling.

3. Pethidine

Pethidine is een pijnstillende injectie die je in je bovenbeen of bil krijgt. Het duurt ongeveer 20 tot 30 minuten voordat het middel werkt. Het neemt de scherpste randjes van de pijn weg en helpt je ontspannen, maar verdooft de pijn niet volledig. Sommige vrouwen ervaren het als een prettige ontspanning tussen de weeën door.

Een belangrijk aandachtspunt is dat pethidine je slaperig kan maken. Ook kan het middel via de placenta bij je baby terechtkomen, wat de baby tijdelijk wat suffer kan maken na de geboorte. Dit effect is meestal kortdurend en goed behandelbaar. Bespreek met je verloskundige of gynaecoloog of pethidine een goede optie voor jou is.

4. Lachgas (N2O)

Lachgas is een mengsel van lachgas en zuurstof dat je via een masker of mondstuk inademt. Je bepaalt zelf wanneer en hoeveel je inademt, meestal vlak voor en tijdens een wee. Het werkt snel (binnen 30 seconden) en is ook snel uitgewerkt. Zo houd je de controle.

Lachgas neemt de pijn niet helemaal weg, maar maakt deze draaglijker. Het geeft een licht zweverig gevoel waardoor je je beter kunt ontspannen. Het grote voordeel is dat er geen blijvende effecten zijn voor jou of je baby. Niet alle ziekenhuizen en geboortecentra bieden lachgas aan, dus check dit van tevoren.

5. TENS (Transcutane Elektrische Zenuwstimulatie)

Bij TENS worden kleine elektroden op je onderrug geplakt die milde elektrische pulsen afgeven. Deze pulsen blokkeren pijnsignalen naar je hersenen en stimuleren de aanmaak van endorfine, je lichaamseigen pijnstiller. Je bedient het apparaatje zelf en kunt de intensiteit aanpassen aan wat prettig voelt.

TENS is volledig medicijnvrij en heeft geen bijwerkingen voor jou of je baby. Het is het meest effectief in de vroege fase van de bevalling, wanneer de weeën nog opbouwen. Bij gevorderde ontsluiting vinden veel vrouwen het niet meer voldoende. Het mooie is dat je TENS ook thuis kunt gebruiken, wat het ideaal maakt als je thuis wilt bevallen of de vroege weeën thuis wilt doorbrengen.

6. Warm water (bad of douche)

Warm water is een van de oudste en meest natuurlijke vormen van pijnverlichting. Of je nu onder een warme douche staat of in een warm bad zit, het water ontspant je spieren en kan de pijn aanzienlijk verminderen. Veel vrouwen beschrijven het als een omslagpunt in het omgaan met weeën.

Je kunt water gebruiken bij een thuisbevalling, in een geboortecentrum en in sommige ziekenhuizen. Sommige geboortecentra hebben speciale bevallingsbaden. Let wel: in Nederland is een waterbevalling (de baby daadwerkelijk in het water geboren laten worden) minder gebruikelijk, maar het water gebruiken voor pijnverlichting tijdens de ontsluiting is heel gangbaar.

7. Ademhalingstechnieken

Gerichte ademhaling is een krachtig middel om met pijn om te gaan. Door je te concentreren op je ademhaling geef je je brein iets anders om op te focussen dan de pijn. Langzame, diepe buikademhaling helpt je spieren ontspannen en zorgt voor een goede zuurstoftoevoer naar jou en je baby.

Er zijn verschillende methoden die je kunt leren, zoals hypnobirthing, mindfulness tijdens de bevalling, of klassieke ademhalingspatronen uit zwangerschapscursussen. Het mooie aan deze techniek is dat je er altijd gebruik van kunt maken, ongeacht waar je bevalt. Het vereist wel oefening vooraf. Begin hier ruim voor je uitgerekende datum mee, zodat het tijdens de bevalling vanzelf gaat.

8. Acupunctuur en massage

Acupunctuur en massage zijn complementaire methoden die steeds meer zwangere vrouwen ontdekken. Bij acupunctuur worden dunne naaldjes op specifieke punten geplaatst om pijn te verlichten en ontspanning te bevorderen. Dit moet door een getrainde acupuncturist worden gedaan. Sommige verloskundigenpraktijken bieden dit aan.

Massage is laagdrempeliger: je partner kan leren hoe hij of zij je rug, schouders of heupen kan masseren tijdens weeën. Veel zwangerschapscursussen besteden hier aandacht aan. Het geeft je partner een actieve rol en kan helpen om spanning los te laten. Beide methoden werken het best als aanvulling op andere vormen van pijnbestrijding.

Combineren en flexibel blijven

De meeste vrouwen gebruiken tijdens hun bevalling niet slechts een methode, maar een combinatie. Misschien begin je thuis met TENS en ademhaling, ga je in het ziekenhuis eerst in bad, en kies je later voor remifentanil of een epiduraal. Dat is een heel normaal en verstandig verloop.

Het allerbelangrijkste: het is altijd oké om van gedachten te veranderen. Misschien wil je graag zonder medicatie bevallen, maar merk je tijdens de bevalling dat je toch pijnstilling nodig hebt. Of andersom: misschien had je een epiduraal gepland maar verloopt alles zo soepel dat je het zonder redt. Beide scenario's zijn prima.

Wat helpt is om vooraf na te denken over je voorkeuren en deze vast te leggen in je bevalplan. Zo weet je zorgteam wat je wensen zijn, maar ook dat je openstaat voor aanpassingen. Het Nederlandse verloskundige zorgsysteem is gericht op gedeelde besluitvorming: jij en je verloskundige of gynaecoloog beslissen samen wat het beste is.

Bespreek het met je verloskundige

Welke opties voor jou beschikbaar zijn, hangt af van waar je bevalt en hoe je zwangerschap verloopt. Je verloskundige kent jouw situatie het beste en kan je persoonlijk adviseren. Plan een afspraak in om specifiek over pijnbestrijding te praten, bij voorkeur rond week 30-34 van je zwangerschap.

Neem je vragen en voorkeuren mee naar dit gesprek. Hoe meer je vooraf hebt nagedacht over wat je wilt, hoe beter het gesprek verloopt. En onthoud: er is geen verkeerde keuze. Of je nu kiest voor een volledig natuurlijke aanpak, meteen een epiduraal wilt, of ergens daartussenin zit. Het gaat erom dat jij je goed voelt bij je beslissing.

Wil je meer weten over het kiezen van je bevallocatie en hoe dat samenhangt met je opties voor pijnbestrijding? Lees dan ook ons artikel over thuis bevallen versus het ziekenhuis.